Kısa Cevap: Haccın yapılışı Zilhicce ayının 8. günü ihrama girmekle başlar, 9'unda Arafat vakfesi, gecesinde Müzdelife, 10'unda şeytan taşlama, kurban, tıraş ve ziyaret tavafı yapılır. 11, 12 ve gerekirse 13. günlerde cemrelere taş atılır; menâsik veda tavafıyla sona erer.
Haccın yapılışı, hac ibadetini diğer ibadetlerden ayıran en belirgin özelliktir: her görevin belirli bir günü, belirli bir yeri ve belirli bir vakti vardır. Arafat vakfesi 9 Zilhicce dışında yapılamaz, cemrelere taş atmanın da günün hangi saatinde geçerli olacağı bellidir. Bu nedenle haccın yapılışını takvim üzerinden öğrenmek, görev listesi ezberlemekten çok daha işlevlidir.
Umre Dünyası olarak 50+ firmanın hac programlarını karşılaştırdığımız analizlerde, Mina günlerindeki görev sırasının ve vakit hesabının program metinlerinde neredeyse hiç yazılmadığını görüyoruz. Bu rehberde haccın yapılışını Diyanet İşleri Başkanlığı'nın Hac İlmihali metnine dayanarak gün gün aktarıyoruz.
Bu rehberde temettu haccına göre hazırlanmış on bir adımlık görev sırasını, Zilhicce 8-13 takvimini tablo hâlinde ve her adımın hükmünü bulacaksınız. Hangi adımın farz hangisinin vacip olduğunu haccın farzları rehberimizden öğrenebilirsiniz.
Haccın Yapılışı Hakkında Bilmeniz Gerekenler
Haccın yapılışı, mîkat sınırından ihrama girmekle başlayıp veda tavafıyla sona eren sıralı bir görevler zinciridir. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın Hac İlmihali'ne göre bu zincirin omurgasını Zilhicce ayının 8 ile 13. günleri arasındaki menâsik oluşturur. Her görevin kendi vakti, yeri ve fıkhî hükmü vardır.
Menâsik Ne Demek?
Menâsik, hac ve umre ibadetinde yapılan görevlerin tamamına verilen addır. Hz. Peygamber, Veda Haccı sırasında bu görevleri hem sözlü olarak anlatmış hem de uygulayarak göstermiş ve "Ey insanlar! Hac menâsikinizi benden alınız" buyurmuştur (Nesâî, Menâsik, 220).
Diyanet Hac İlmihali, hadis ve fıkıh kitaplarındaki hac bilgilerinin bu uygulamaya dayandığını, mezhepler arasındaki farklılıkların ise aynı konuda aktarılan değişik rivayetlerden kaynaklandığını kaydeder.
Hac Çeşidine Göre Başlangıç: İfrad, Temettu ve Kırân
Haccın yapılışı, seçilen hac çeşidine göre ilk günlerde farklılaşır. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın resmî fetva sayfasındaki tanımlara göre üç çeşit hac vardır.
Üç Hac Çeşidi
- İfrad haccı: Aynı yılda umre yapılmaksızın edâ edilen hacdır. İhrama yalnızca hac niyetiyle girilir ve kurban kesmek gerekmez.
- Temettu' haccı: Aynı yılın hac mevsiminde önce umre yapıp ihramdan çıktıktan sonra, yeniden hac için ihrama girilerek yapılan hacdır. Türkiye'den giden hacıların çoğu bu çeşidi uygular.
- Kırân haccı: Aynı yılın hac mevsiminde umre ve haccın ikisine birden niyet edilip tek ihramla yapılan hacdır. Umreden sonra ihramdan çıkılmaz.
Temettu ve kırân haccı yapanların kurban kesmesi vaciptir. Diyanet organizasyonlarında bu kurbanlar, bedeli önceden yatırılmak suretiyle vekâlet yoluyla kestirilmektedir. Ayrıntı için temettu haccı ve hac çeşitleri rehberlerimize bakabilirsiniz.
Temettu Haccının İlk Dört Adımı
Diyanet Hac İlmihali'ndeki görev takip cetveline göre temettu haccı şu adımlarla başlar:
- Adım 1 — İhram öncesi hazırlık: Yakınlarla helalleşme, vücut temizliği, yolculuk eşyasının hazırlanması.
- Adım 2 — Umre için ihrama girmek: Mîkat sınırı geçilmeden izâr ve ridâya bürünülür, umreye niyet edilip telbiye getirilir, iki rekât ihram namazı kılınır.
- Adım 3 — Umrenin tavafı: Hacerülesved hizasından niyetle başlanır, tavaftan sonra iki rekât namaz kılınır.
- Adım 4 — Umrenin sa'yi: Safa'ya gidilir, Kâbe selamlanıp sa'ye niyet edilir, Safa-Merve arasında sa'y yapılır ve tıraşla ihramdan çıkılır.
Bu dört adım tamamlandığında umre bitmiş olur. Hacı adayı, hac için yeniden ihrama gireceği terviye gününe kadar Mekke'de ibadetle meşgul olur.
Gün Gün Hac Takvimi: Zilhicce 8-13
Haccın yapılışının çekirdeği, Zilhicce ayının 8 ile 13. günleri arasındadır. Diyanet Hac İlmihali, bu günlerin her birine ad ve görev yükler.
Takvimdeki gün adlarının anlamları şöyledir:
- Terviye günü: Zilhicce'nin 8. günü. Sözlükte "suya kandırmak" anlamına gelir.
- Arefe günü: Zilhicce'nin 9. günü, kurban bayramından bir önceki gün. Arafat vakfesi bu gün yapılır.
- Yevm-i Nahr: Kurban kesme günü; bayramın birinci günü, yani 10 Zilhicce.
- Eyyâm-ı Mina: Mina günleri; Zilhicce'nin 10, 11 ve 12. günleri.
- Eyyâm-ı Teşrîk: Zilhicce'nin 9-13. günleri. Bu günlerde farz namazların ardından teşrîk tekbirleri getirilir.
| Gün | Yer | Yapılan görev | Hükmü (Hanefî) |
|---|---|---|---|
| 8 Zilhicce (Terviye) | Mekke → Mina/Arafat | Hac için ihrama girmek, telbiye | Şart (ihram) |
| 9 Zilhicce (Arefe) | Arafat | Öğle-ikindi cem-i takdim, vakfe | Rükün (farz) |
| 9 Zilhicce gecesi – 10 Zilhicce sabahı | Müzdelife → Mina | Akşam-yatsı cem-i te'hîr, geceleme, taş toplama; sabah namazından sonra Müzdelife vakfesi ve Mina'ya hareket | Vacip (vakfe) |
| 10 Zilhicce | Mina | Akabe Cemresi'ne 7 taş, kurban, tıraş | Vacip |
| 10 Zilhicce | Mescid-i Haram | Ziyaret (farz) tavafı ve haccın sa'yi | Rükün + vacip |
| 11 Zilhicce | Mina | Küçük, orta, büyük cemreye 7'şer taş | Vacip |
| 12 Zilhicce | Mina | Küçük, orta, büyük cemreye 7'şer taş | Vacip |
| 13 Zilhicce | Mina | Mina'da kalınırsa 7'şer taş | Vacip (kalınırsa) |
| Ayrılıştan önce | Mescid-i Haram | Veda tavafı | Vacip |
Terviye ve Arefe Günü Uygulaması
Diyanet Hac İlmihali, terviye günü sabah namazından sonra Mina'ya gidip orada gecelemenin ve arefe günü sabah namazından sonra Arafat'a çıkmanın sünnet olduğunu belirtir. Aynı metin, "günümüzde izdiham nedeniyle terviye günü sabah namazından itibaren gündüz veya gece otobüslerle doğrudan Arafat'a çıkıldığını" kaydeder.
Arafat vakfesinin vakti, arefe günü güneşin zevalinden başlayıp bayramın birinci günü fecr-i sadığa kadar sürer. Bu süre içinde Arafat sınırları içinde kısa bir süre bulunmak vakfenin rüknünü yerine getirmek için yeterlidir. Bölge hakkında ayrıntı için Arafat Dağı rehberi ve Müzdelife rehberi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Firmaları karşılaştırın: Arafat ve Mina çadır konumu, servis düzeni ve din görevlisi kadrosu organizasyondan organizasyona değişir. Farklı acentelerin hac ve umre programlarını yan yana görmek için umre firmaları karşılaştırma sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Mina'daki Görevler: Şeytan Taşlama, Kurban ve Tıraş
Bayramın birinci gününde Mina'da üç görev arka arkaya yerine getirilir. Diyanet Hac İlmihali, bu günlerde Mina'da "şeytan taşlama, kurban kesme ve tıraş olmak üzere 3 görev îfa edildiğini" belirtir.
Cemreler ve Taş Sayıları
Mina'da şeytanın taşlandığı üç yer vardır: Mescid-i Hayf tarafındaki Cemre-i Suğrâ (Küçük Cemre), ondan yaklaşık 150 metre sonra Mekke cihetindeki Cemre-i Vustâ (Orta Cemre) ve Mina'nın Mekke istikametindeki sınırında bulunan Cemre-i Akabe (Büyük Cemre).
| Gün | Hangi cemre | Taş sayısı | Vakti (Hanefî) |
|---|---|---|---|
| Bayram 1. günü | Yalnız Akabe | 7 | Fecr-i sadıktan ertesi gün fecre kadar |
| Bayram 2. günü | Küçük, orta, büyük | 21 | Zevalden ertesi gün fecre kadar |
| Bayram 3. günü | Küçük, orta, büyük | 21 | Zevalden ertesi gün fecre kadar |
| Bayram 4. günü | Küçük, orta, büyük | 21 | Zevalden güneş batımına kadar |
Diyanet Hac İlmihali'ne göre Mina'da dördüncü gün de kalınırsa toplam 70 taş, üçüncü gün Mina'dan ayrılınırsa toplam 49 taş atılmış olur. Bayramın üçüncü günü Mina'dan ayrılmaya "nefr-i evvel" denir ve dayanağı Bakara sûresi 203. âyettir.
Taş atma sırası bayramın 2, 3 ve 4. günlerinde küçük, orta, büyük cemre biçimindedir. Hanefî mezhebine göre bu sıraya uymak sünnettir, uyulmazsa ceza gerekmez; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise vaciptir ve uyulmazsa dem gerekir. Ayrıntı için hacda şeytan taşlama nasıl yapılır ve Mina rehberi sayfalarımız kullanılabilir.
Kurban ve Tıraş
Temettu veya kırân haccı yapan kişi, bayramın birinci günü Akabe Cemresi'ne taş attıktan sonra kurbanını keser veya vekâleten kestirir. Ardından tıraş olur ve ihramdan çıkar. Kurban konusunun ayrıntısı için umrede kurban ve hedy rehberimize bakabilirsiniz.
Önemli: Diyanet Hac İlmihali, tıraşın belirleyici rolünü şöyle vurgular: "İhramlı kişi, Akabe cemresini taşlamış, kurban kesmiş, hatta ziyaret tavafını yapmış olsa bile tıraş olmadıkça ihramdan çıkmış olmaz." Ayrıca Akabe Cemresi'ne ilk taşın atılmasıyla telbiyeye son verilir.
Ziyaret Tavafı, Sa'y ve Veda Tavafı
Mina'daki görevlerden sonra sıra haccın ikinci rüknü olan ziyaret (farz) tavafına gelir. Bu tavaf yapılmadan hac tamamlanmış sayılmaz.
İki Tehallül Arasındaki Fark
Hacda ihramdan çıkış iki aşamalıdır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre birinci tehallül, bayramın birinci günü tıraş olmakla gerçekleşir ve cinsel ilişki dışındaki bütün ihram yasakları sona erer. İkinci tehallül ise ziyaret tavafının da yapılmasıyla gerçekleşir ve bütün yasaklar kalkar.
Aynı metin ikinci tehallülün şartlarını sayar: Akabe cemresini taşlama, kurban kesme, tıraş olma, ziyaret tavafı ve sa'y. Bunlardan biri eksik olursa ikinci tehallül gerçekleşmez.
| Aşama | Ne zaman gerçekleşir | Kalkan yasaklar | Devam eden yasak |
|---|---|---|---|
| Birinci tehallül | Bayramın 1. günü tıraş olmakla | Giyim, koku, tırnak, saç kesimi | Cinsel ilişki |
| İkinci tehallül | Ziyaret tavafı (ve gerekiyorsa sa'y) ile | Kalan bütün yasaklar | Yok |
Diyanet Hac İlmihali, tıraş edilecek saç miktarında da mezhep farkı bulunduğunu belirtir: Hanefî mezhebinde saçın en az dörtte biri, Şâfiî mezhebinde en az üç tel, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise saçın tamamı esas alınır.
Haccın sa'yi bayramın ilk üç gününde yapılmazsa, kişi ülkesine dönmeden sa'yini yapabilir ve herhangi bir ceza gerekmez. Sa'yin uygulanışı için sa'y nasıl yapılır rehberimiz ayrıntılıdır.
Veda Tavafı
Veda tavafı, Mekke'den ayrılmadan önce veda niyetiyle yapılan son tavaftır ve hac menâsikinin son halkasıdır. Hanefî ve Hanbelî mezheplerinde vacip, Mâlikî mezhebinde müstehap sayılır; Mekke'de ikamet edenler için vacip değildir.
Mekke'den ayrılmadan önce kontrol edilmesi gereken görevler şunlardır:
- Ziyaret tavafı yapıldı mı? Haccın rüknüdür; eksikse hac tamamlanmaz.
- Haccın sa'yi yapıldı mı? Hanefîde vacip, diğer üç mezhepte rükündür.
- Cemre taşlarının tamamı atıldı mı? Eksik gün varsa dem gerekebilir.
- Tıraş olundu mu? Tıraş olmadan ihramdan çıkılmış sayılmaz.
- Veda tavafı yapıldı mı? Mekke'den ayrılmadan önceki son görevdir.
Menâsikin bütününü tek sayfada görmek isteyenler için hac nasıl yapılır rehberimiz, ihrama giriş anını ayrıntılandıran ihrama girmek ne demek yazımız ve kayıt-bütçe tarafı için 2027 hac fiyatları sayfamız tamamlayıcıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Haccın yapılışı nasıldır?
⌄
Haccın yapılışı, terviye günü yani 8 Zilhicce'de hac için ihrama girmekle başlar. 9 Zilhicce'de Arafat vakfesi, gecesinde Müzdelife vakfesi yapılır. 10 Zilhicce'de Akabe Cemresi'ne taş atılır, kurban kesilir, tıraş olunur ve ziyaret tavafı yapılır. 11-13. günlerde cemrelere taş atılır, veda tavafıyla menâsik biter.
Hac kaç gün sürer?
⌄
Hac menâsikinin çekirdeği Zilhicce ayının 8 ile 13. günleri arasındadır. Mina'da dördüncü gün de kalınırsa görevler altı güne yayılır; bayramın üçüncü günü Mina'dan ayrılanlar için beş gün sürer. Türkiye'den yapılan organizasyonların toplam süresi ise uçuş ve Medine ziyareti nedeniyle çok daha uzundur.
Hac takviminde terviye günü nedir?
⌄
Terviye, Diyanet Hac İlmihali'ne göre sözlükte "suya kandırmak" anlamına gelir ve Zilhicce ayının 8. gününe, yani Kurban Bayramı arefesinden bir önceki güne verilen addır. Hac için ihrama bu gün girilir ve kafileler Mina'ya veya doğrudan Arafat'a hareket eder.
Arafat vakfesi kaç saat sürer?
⌄
Arafat vakfesinin rüknü, belirlenen zaman diliminde Arafat sınırları içinde kısa bir süre bulunmaktır. Vakit, arefe günü güneşin zevalinden başlayıp bayramın birinci günü fecr-i sadığa kadar sürer. Uygulamada kafileler öğleden akşam güneş batımına kadar Arafat'ta kalır.
Müzdelife'de ne yapılır?
⌄
Arafat'tan güneş battıktan sonra Müzdelife'ye geçilir. Yatsı vakti girince akşam ve yatsı namazları cem-i te'hîr ile kılınır, gece Müzdelife'de geçirilir ve Akabe Cemresi'ne atılacak taşlar toplanır. Bayramın birinci günü sabah namazından sonra Müzdelife vakfesi yapılır, ardından Mina'ya hareket edilir.
Şeytan taşlamada kaç taş atılır?
⌄
Bayramın birinci günü yalnız Akabe Cemresi'ne 7 taş atılır. İkinci, üçüncü ve varsa dördüncü günlerde üç cemreye 7'şer olmak üzere günde 21 taş atılır. Mina'da dördüncü gün de kalınırsa toplam 70, üçüncü gün ayrılınırsa toplam 49 taş atılmış olur.
Cemrelere hangi sırayla taş atılır?
⌄
Bayramın ikinci, üçüncü ve dördüncü günlerinde sırayla küçük, orta ve büyük cemreye yedişer taş atılır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre Hanefî mezhebinde bu sıraya uymak sünnettir ve uyulmazsa ceza gerekmez; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerinde ise vaciptir, uyulmazsa dem gerekir.
Ziyaret tavafı ne zaman yapılır?
⌄
Hanefî mezhebine göre ziyaret tavafının vakti, bayramın birinci günü fecr-i sadıkla başlar. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre ise Zilhicce'nin dokuzunu onuna bağlayan gecenin yarısından itibaren yapılabilir. Uygulamada ziyaret tavafı bayramın ilk üç gününde tamamlanır.
Şeytan taşlamayı başkasına attırmak caiz mi?
⌄
Diyanet Hac İlmihali'ne göre hastalık, yaşlılık, kötürümlük veya izdihamdan zarar görecek derecede zayıflık gibi meşru mazereti olanlar taşlarını vekâleten attırabilir. Vekâletin geçerli olması için kişinin bizzat taş atmaktan âciz olması gerekir. Vekil önce kendi taşlarını, sonra vekâlet verenin taşlarını atar.
Menâsikte sıra bozulursa ne olur?
⌄
Diyanet Hac İlmihali, Hz. Peygamber'e Veda Haccı'nda sıra ile ilgili sorular sorulduğunu aktarır. "Şeytan taşlamadan ziyaret tavafını yaptım", "kurban kesmeden tıraş oldum" diyenlere "olur, zorluk yok" ve "zararı yok, olur" cevabı verilmiştir (Ebû Dâvûd, Menâsik, 57-67; İbn Mâce, Menâsik, 84).
Nefr-i evvel ne demek?
⌄
Nefr-i evvel, bayramın üçüncü günü Mina'dan ayrılmaktır. Diyanet Hac İlmihali'ne göre bu günü Mina'da geçirmeyecek kişi, üçüncü günün taşlarını attıktan sonra fecr-i sadıktan önce Mina'dan ayrılmalıdır. Dayanağı Bakara sûresi 203. âyettir: "Kim iki gün içinde acele edip dönerse, ona günah yoktur."
Veda tavafı yapmadan ülkeye dönülür mü?
⌄
Veda tavafı Hanefî ve Hanbelî mezheplerinde vaciptir; mazeretsiz terk edilmesi dem gerektirir. Mâlikî mezhebinde müstehap sayılır ve Mekke'de ikamet edenler için vacip değildir. Türkiye'den giden hacılar için veda tavafı, Mekke'den ayrılmadan yapılması gereken son görevdir.
İlgili Konular ve Ek Bilgiler
Bu konuyla ilgili en çok merak edilen sorular arasında umre turları fiyatları, vize işlemleri, otel konaklaması ve ibadetlerin nasıl yapıldığı yer almaktadır. Umre yolculuğuna çıkmadan önce bu konular hakkında detaylı bilgi edinmeniz, daha planlı ve huzurlu bir ibadet deneyimi yaşamanıza yardımcı olacaktır.
Umre turları 2026 yılında ekonomik, standart ve lüks paketler halinde sunulmaktadır. Bütçenize uygun turu seçerken sadece fiyatı değil, otel kalitesini, Harem mesafesini ve dahil hizmetleri de dikkate almanız önemlidir. Umre Dünyası platformunda 50'den fazla firmanın turlarını karşılaştırarak en doğru kararı verebilirsiniz.
Umre vizesi için pasaportunuzun en az 6 ay geçerlilik süresi olması gerekmektedir. Ayrıca menenjit aşısı yaptırmanız ve uluslararası aşı kartınızı yanınızda bulundurmanız önerilir. Vize işlemleri genellikle tur firmaları tarafından yapılmaktadır, ancak gerekli evrakları önceden hazırlamanız süreci hızlandıracaktır.
Mekke ve Medine'de konaklama, umre deneyiminin önemli bir parçasıdır. Harem-i Şerif'e yakın otellerde kalmak namazlar için büyük kolaylık sağlar. 5 yıldızlı otellerde lüks konfor ve Harem manzarası bulunurken, 3 yıldızlı otellerde temiz ve konforlu odalar daha ekonomik fiyatlarla sunulmaktadır.
Etiketler: haccın yapılışı, hac menasiki, Zilhicce takvimi, Arafat vakfesi, şeytan taşlama, ziyaret tavafı